ÜST
öz şefkat

Öz şefkat nedir? Nasıl geliştirilir?

Giyime ve kişisel bakıma özen göstermemenin, her konuda kendini acımasızca eleştirmenin, etraftaki insanları kendinden daha öncelikli ve önemli görmenin aslında öz şefkat eksikliğinin yansımaları olduğunu biliyor muydunuz?

Kültürel kalıplar da öz şefkat eksikliğinin oluşmasında hayli etkili. Örneğin dilimizde ‘iğneyi başkasına, çuvaldızı kendine batır’ diye bir atasözü var. Başkalarının hatalarına hoşgörü ile yaklaşabiliyorken kendimizi en fazla ve en acımasız şekilde eleştiren kişi çoğunlukla kendimiz olabiliyoruz. Oysa öz şefkate hepimizin ihtiyacı var.

Gelin, öz şefkat nedir, nasıl geliştirilir beraber bakalım…

Öz şefkat eksikliğinin farkında olmak

öz şefkat

Kimi insanlarda kendine acımasızca davranma eğilimi çok daha fazladır. Bunun pek çok sebebi olabilir: Ailesel durumlar, çocukken yetiştirilme tarzımız, toplumsal kurallar ve inançlar ile kafamızdaki ideal insan imajı çoğu zaman bu davranışları tetikler.

Kendimizi sürekli bazı kalıpların içinde bulabilir ya da olmadığımız kalıplara sokmaya çalışabilir, ideal insana ulaşamadığımızda ise tepkimiz sert ve olumsuz olabilir. Benzer şekilde çevremizdeki insanlarla sağlıklı sınırlar çizememek de günün sonunda kendimizle şiddetli bir ilişki kurmamıza, kendimizi çevremizdeki insanlardan daha başarısız, daha aşağı görmemize sebep olabilir.

Bu duygular olduğu yerde kalmaz ve bir şekilde dışa vurmaya başlar. Mesela yaşadığımız her olayda bu durumu genelleyip ‘hep çok dikkatsizsin’, ‘oh oldu sana’, ‘sen bunu hak ettin’ gibi cümleler ile kendimizi olumsuz duygulara çekersek ‘kendini gerçekleştiren bir kehanet’ yaratmış oluruz, yani bu olumsuz duygular ve şanssızlık olarak tabir ettiğimiz durumlar asla peşimizi bırakmaz. Buna bilişsel psikolojide “düşünme hataları” da denir. Başka bir deyişle, gerçekte var olan durumu zihnin yorumlamaları ile çarpıtırız. Gün sonunda kendimizi yetersiz hissetmek ve kendimize kötü davranmak için daha fazla sebebe sahip oluruz.

Sürekli depresif hissedebilir, hiçbir şeyden keyif almayabilir, yediğimize, giydiğimize, özünde kendimize karşı özensiz olabilir, işimizde başarısız olabiliriz. Aslında bunlar neden değil, öz şefkat eksikliğinin sonuçlarıdır ve eğer öz şefkat geliştirmek istiyorsak bunun ilk adımı eksikliğinin farkından olmaktan ve tanımı doğru koymaktan geçer. Eğer siz de kendinizi bu durumda hissediyorsanız lütfen terapi desteği alın veya grup terapilerine katılıp öz şefkat eksikliğinin nedenlerini bulup çözmeye çalışın. Çünkü mutlu ve huzurlu olmanın gittikçe zorlaştığı dünyamızda öz şefkat hepimizi için kritik önem taşıyor.

Öz şefkat neden önemli?

Bilişsel psikolojiye göre duygu durumları, düşüncelerimizin içeriği ekseninde şekilleniyor. Örneğin öfke, kalp atışlarının hızlanması, hayal kırıklığı ise göğüste sıkışmayla kendini gösterebilir. Duygu durumları ile başa çıkamadığımızda panik atak veya buna benzer başka psikosomatik (psikolojik kökenli fiziksel rahatsızlıklar) deneyimler yaşama ihtimali yükselir.

Oysa öz şefkat bize her defasında kendini yargılamak yerine kendine nazik davranmayı seçmeyi öğütlüyor. Örneğin yakından tanıdığınız ve sevdiğiniz biri olumsuz bir durumla karşılaşsa ona nasıl davranırsınız? Onu hemen suçlamaya mı başlarsınız yoksa olayları objektif olarak analiz etmeye mi çalışırsınız? Muhtemelen ikincisi, çünkü suçlamanın karşımızdaki insanı üzmekten başka bir etkisi olmayacağını biliriz. Diğer taraftan şefkat göstermek sevdiğimiz kişiye kendini iyi hissettirir ve büyük ihtimalle içinde bulunduğu zor durumdan daha kolay ve daha güçlenerek çıkmasını sağlar.

Öz şefkat, kendimize de çevremizdeki insanlara gösterdiğimiz gibi şefkatli ve özenli davranmamızı söyler. Öz şefkatin pratikleri üzerine çalıştıkça acı, başarısızlık, yetersizlik gibi hislerle dolduğumuzda kendimize kızmak yerine onlara kabul etmeye ve anlayış göstermeye başlarız. Böylece değiştirmek istediklerimizi değiştirme gücünü buluruz.

Öz şefkatin diğer bir aşaması kendini ve duygularını diğerlerinden izole etmek yerine tüm insanlığın deneyimlediği ortak hâlleri görmeyi seçmektir. Bizim yaşadıklarımızı başka insanların da yaşadığını bilmek, deneyimleri paylaşmak bizi kendini suçlama ekseninden çıkararak sorunları toplumsal düzeyde görmemizi sağlar. Böylece benzer deneyimlerden geçmiş kişilerle dayanışma kurmanın önü açılmış olur.

Öz şefkat pratikleri konusunda daha detaylı bilgi edinmek isterseniz Kristin Neff’in kaleme aldığı, Kendine Nazik Olmanın Kanıtlanmış Gücü kitabını öneririz.

öz şefkat

Yaşadığımız olumsuz duygu ve deneyimlerin kökenine inerek kendimizle ilgili detaylı analiz yapmaya destek olacak kitap; Seninle Başlamadı bu konuda epey yardımcı olacaktır.