Nobel Edebiyat Ödülü hakkında her şey

Meşhur Nobel Edebiyat ödüllerini duymayan yoktur. Yine de genel bir bilgi olarak sadece önemli bir ödül olduğundan daha fazlasını bilenimiz pek azdır. Her yıl çeşitli alanlarda farklı yazarlara verilen bu önemli ödül, Alfred Nobel’in vasiyeti ile kurulan bir dernek olan İsveç Akademisi tarafından veriliyor. Nobel Edebiyat Ödülü hakkında merak ettiğiniz her şey bu yazıda…

nobel

İsveç Akademisi, insanlığa hizmet edenleri ödüllendirmek amacını taşıyan bu saygın ödülü vermek için her yıl, Alfred Nobel’in sözlerinden yola çıkarak, idealist eğilimi en farklı şekilde ifade eden yazarı seçiyor. İlk olarak 1901 yılında verilen ödül, o tarihten beri her yıl Alfred Nobel’in ölüm yıldönümü olan 10 Aralık’ta veriliyor.

Nobel Edebiyat Ödülünün “En”leri

 

  • Nobel Edebiyat Ödülünü almaya hak kazanan en yaşlı yazar Doris Lessing ise 2007 yılında Nobel’i aldığında 88 yaşındaydı. Yazarın Jack Orkney’nin Günaha Çağrılışı adlı eseri Türkçeye de çevrildi.
  • Bu ödülü en genç yaşta alan, İngiliz sömürgeciliğinden yana tutumuyla tanınan romancı, şair ve öykü yazarı Rudyard Kipling 1907 yılında Nobel’i aldığında 42 yaşındaydı.
  • En uzun yaşamış Nobel Edebiyat Ödülü sahibi, İngiliz mantıkçı ve düşünür Bertrand Russell 1970’te öldüğünde 97 yaşındaydı.
  • En genç ölen Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Fransız düşünür, romancı, deneme ve oyun yazarı Albert Camus idi. 1960’ta bir trafik kazasında hayatını kaybettiğinde 46 yaşındaydı.
  • Nobel Edebiyat ödülünü kabul etmeyen tek yazar Jean Paul Sartre’dır. Lev Tolstoy, Henrik İbsen, hatta önemli yazarımız Yaşar Kemal gibi dünyaca tanınmış yazarların bu ödülü alamaması ise ödül komitesine getirilen en büyük eleştiriler arasında.

Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan kadınlar

Nobel Edebiyat Ödülü‘nü kazanan ilk kadın yazar olan Selma Lagerlöf, bu ödülü ilk olarak 1909 yılında aldı.  İsveçli yazarın çocuk edebiyatı ve sosyal eleştirinin bir arada olduğu “Nils Holgersson’un Serüvenleri” eseri Türk okuyucularla da buluştu.

Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan diğer kadın edebiyatçılar şöyle: Grazia Deledda, Sigrid Undset, Pearl S. Buck, Gabriela Mistral, Nelly Sachs, Nadine Gordimer, Toni Morrison, Wislawa Szymborska, Elfriede Jelinek, Doris Lessing, Herta Müller, Alice Munro, Svetlana Aleksiyeviç, Olga Tokarczuk.

2020 yılında verilen Nobel Edebiyat Ödülü’nü de yine bir kadın şair olan Louise Glück kazandı. İlk kitabı “Firstborn”u 1968 yılında yayımlayan Glück, Amerikan edebiyatının en önemli şairlerinden biri olarak kabul ediliyor. İsveç Akademisi, Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan 16’ncı kadın yazar olan Glück’ü, “Yalın bir güzellikle, bireysel varoluşu evrenselliğe ulaştıran şaşmaz şiirsel sesi” nedeniyle ödüle layık gördü.

Türkiye’nin ilk kadın Nobel Ödülü adayı Leyla Erbil

Edebiyat alanında Nobel’e aday gösterilen ilk kadın yazarımız Leyla Erbil’di. 2002’de aday gösterilen Erbil, ne yazık ki ödülü almayı başaramadı. 2008’de ise Türkiye’den üç aday çıktı. Yaşar Kemal ve Leyla Erbil ikilisine bu kez İlhan Berk de eklendi fakat ne yazık ki o yıl da ödül yine Türkiye’ye gelmedi.

Her yıl adayları ve kazananlarıyla çok tartışılan bu ödülleri Edebiyat alanında Türkiye’den şimdiye kadar sadece bir isim kazanabildi. Uzun bir yazarlık kariyerinden sonra Nobel Edebiyat Ödülü’ne aday olan ve bu ödüle 2006 yılında layık görülen Orhan Pamuk ismi açıklandı. “Kentinin melankolik ruhunun izlerini sürerken kültürlerin birbirleriyle çatışması ve örülmesi için yeni simgeler bulan” bir yazar olarak tanımlanmıştı.

Okumayı çok seviyor ve bu alanda daha fazla bilgi edinmek istiyorsanız “2020’de mutlaka okumanız gereken romanlar başlıklı” yazımızı okuyarak edebiyat dünyasındaki büyüleyici yolculuğunuza devam edebilirsiniz.